Đo hướng khi chưa có nhà: làm trên đất trống và bàn giao cho thợ
Hai bài trước nói đo hướng nhà đã xây và lập bảng cho từng phòng. Cả hai đều có sẵn cửa và tường để lấy mốc. Bài này nói tình huống khác hẳn: trên đất trống, chưa có gì để lấy mốc cả.
Đây là lúc số đo có giá trị nhất — vì còn đổi được mọi thứ — và cũng là lúc dễ làm ẩu nhất, vì chưa có gì cụ thể để nhìn.
Bước 1: chọn mốc để lấy hướng
Trên đất trống phải tự quyết lấy hướng theo cái gì, và ghi rõ lựa chọn đó lại:
- Theo cạnh đất giáp đường — dùng khi nhà sẽ quay mặt ra đường, và đây là cách phổ biến nhất.
- Theo vị trí cửa chính dự kiến — nếu bản vẽ đã có.
- Theo trục dài của mảnh đất — với mảnh không giáp đường ở cạnh dài.
Chọn cái nào cũng được, miễn là ghi lại và giữ nguyên cho tất cả các phép đo sau. Đổi mốc giữa chừng là nguồn sai lệch lớn nhất.
Bước 2: dựng tuyến chuẩn ngoài thực địa
- Đóng hai cọc ở hai đầu của mốc đã chọn — hai đầu cạnh giáp đường chẳng hạn.
- Căng một sợi dây giữa hai cọc; đây là tuyến chuẩn.
- Đo hướng vuông góc với tuyến này để ra hướng nhà theo mốc đã chọn.
- Đo dọc theo tuyến để có thêm một số kiểm chứng.
- Hai số phải lệch nhau đúng chín mươi độ. Không đúng thì đo lại — đây là phép tự kiểm rẻ nhất.
Bước 3: đo cho ra số tin được
- Ra giữa mảnh, cách xa hàng rào sắt, cột điện, xe máy.
- Bỏ đồ kim loại khỏi người và để túi xuống đất cách vài bước.
- Đo ít nhất ba lần ở ba chỗ trên tuyến, ghi cả ba số.
- Xem ba số lệch nhau bao nhiêu — đó chính là sai số của mình, và nên ghi lại con số đó.
- Nếu lệch nhiều thì tìm nguyên nhân nhiễu, đừng lấy trung bình rồi cho qua.
- Đo vào ngày quang, tránh lúc đất còn nhiều máy móc.
Bước 4: đánh dấu để dùng lại được
Đây là bước hay bị bỏ, và bỏ nó thì lần sau phải làm lại từ đầu:
- Cọc bê tông nhỏ hoặc cọc thép tại hai đầu tuyến, đóng sâu để không mất khi san đất.
- Sơn dấu lên vật cố định gần đó — chân cột điện, tường rào hàng xóm nếu được phép.
- Đo khoảng cách từ cọc tới hai điểm cố định khác nhau, ghi lại; mất cọc thì dựng lại được.
- Chụp ảnh có cọc và bối cảnh xung quanh.
Bước 5: ghi thành một tờ số liệu
- Sơ đồ mảnh đất, vẽ tay cũng được, có ghi kích thước các cạnh.
- Mốc lấy hướng là gì — ghi bằng chữ, rõ ràng.
- Số đo, cả ba lần, và sai số quan sát được.
- Dụng cụ dùng và ngày đo.
- Vị trí cọc mốc và khoảng cách tới các điểm cố định.
- Ảnh chụp bốn phía.
Tờ này đi theo mảnh đất suốt quá trình — đưa cho người thiết kế, cho thợ, cho ai mình nhờ xem. Nó xoá được tình trạng mỗi người làm việc với một con số khác nhau.
Dụng cụ và chi phí
Không cần nhiều, và phần lớn dùng lại được cho việc khác:
- La bàn cầm tay loại có vạch rõ — không cần loại chuyên nghiệp, nhưng loại quá rẻ thì kim rơ và khó đọc.
- Thước dây dài, đủ để đo cạnh dài của mảnh.
- Cọc và dây — mua ở tiệm vật liệu, rất rẻ.
- Sơn xịt để đánh dấu.
- Điện thoại để chụp ảnh và ghi chú ngay tại chỗ.
Với mảnh đất lớn hoặc hình dạng phức tạp thì thuê đơn vị đo đạc là hợp lý — họ cho ra bản đồ có toạ độ, dùng được cho cả thủ tục lẫn thiết kế. Khoản đó không lớn so với giá trị mảnh đất, và nó xoá luôn tranh cãi về ranh.
Bàn giao cho người thiết kế và thợ
- Đưa tờ số liệu ngay từ buổi đầu, không đợi tới lúc đã vẽ xong.
- Nói rõ mình muốn giữ hướng nào nếu có yêu cầu riêng — nói sớm thì họ đưa vào phương án, nói muộn thì phải sửa.
- Yêu cầu bản vẽ ghi hướng bắc; bản vẽ không có mũi tên bắc là bản vẽ khó đối chiếu.
- Trước khi đổ móng thì kiểm lại một lần — so tuyến thi công với tuyến chuẩn của mình. Đây là lần cuối còn sửa được dễ.
- Sau khi định vị móng, chụp ảnh lưu lại.
Mấy chỗ hay sai
- Lấy hướng theo hàng rào tạm mà hàng rào không song song với ranh đất thật.
- Đo khi trên đất còn máy xúc hoặc đống thép.
- Không ghi mốc, nên hai tháng sau không ai nhớ số đó lấy theo gì.
- Nhờ nhiều người đo mà mỗi người lấy một mốc rồi so kết quả — hai số đó vốn không so được với nhau.
- Ranh đất chưa chốt mà đã đo — cắm mốc ranh cho xong trước đã.