Tự làm lễ đơn giản tại nhà: khung chung và chỗ tùy nếp
Bài trước nói khai quang là gì và có bắt buộc không. Bài này nói phần nhiều người hỏi tiếp: mấy việc nhỏ tự làm ở nhà thì làm thế nào.
Hai điều nói trước:
- Mỗi nhà một nếp, nên đây chỉ là khung chung mà nhiều nhà dùng, không phải quy định.
- Không cần mua thêm gì để làm mấy việc này. Ai nói phải có đủ món mới được thì đó là bán hàng.
Khung chung: bốn phần
- Dọn sạch chỗ sẽ làm.
- Bày biện theo mức nhà mình vẫn làm.
- Thưa chuyện — nói ra điều mình mong, bằng lời của mình.
- Kết thúc gọn, dọn dẹp lại.
Bốn phần này gần như nhà nào cũng có, chỉ khác nhau ở chi tiết và ở lời khấn.
Phần chuẩn bị
- Lau dọn trước — phần này quan trọng hơn phần lễ vật, và mọi nếp đều đồng ý.
- Ăn mặc chỉnh tề, rửa tay sạch.
- Chọn lúc yên tĩnh, không vội, không vừa làm vừa nghe điện thoại.
- Lễ vật theo nếp nhà — nhiều nhà chỉ nước sạch, hoa và hương.
Về lễ vật, nhắc lại điều đã nói ở nhiều bài: giản dị là bình thường, và phần lớn gia đình Việt xưa nay vẫn vậy.
Phần thưa chuyện
Đây là chỗ người ta lúng túng nhất vì sợ nói sai.
Cách nhiều nhà dùng và không sai được: nói bằng lời của mình, đại ý gồm ba phần — mình là ai, đang ở đâu, và mong điều gì.
Không cần thuộc bài văn nào. Nếu nhà có bài khấn quen thì dùng bài đó; không có thì lời mộc mạc cũng đủ. Thành tâm là phần được coi trọng nhất, và nó không nằm ở câu chữ.
An toàn: phần không có trong sách cũ nhưng cần
- Không để hương nến cháy khi ra khỏi nhà hoặc khi đi ngủ.
- Xa rèm, xa đồ gỗ, xa giấy.
- Có chỗ đặt vững, không đặt trên mặt nghiêng hay chồng lên đồ khác.
- Nhà có trẻ nhỏ thì để ngoài tầm với, và cất bật lửa.
- Thoáng khí — đốt nhiều hương trong phòng kín không tốt cho người có bệnh hô hấp.
Điểm năm đáng nói riêng với nhà có người già và trẻ nhỏ: mở cửa cho thoáng trong lúc thắp hương là việc nhỏ mà nên thành nếp.
Những chỗ phải hỏi người lớn trong nhà
- Bài khấn riêng của nhà, nếu có.
- Ngày giờ nhà mình vẫn làm.
- Cách bày và số lượng — bát hương, chén nước, nến.
- Việc xin phép trước khi động vào bàn thờ.
- Cách xử tro, chân hương, và đồ cũ.
Năm điều này khác nhau nhiều giữa các nhà, và không bài viết nào thay được người trong họ.
Khi nào nên mời người có nghề
Với mấy việc nhỏ hằng ngày thì không cần. Nhiều nhà mời khi:
- Việc lớn theo nếp nhà: động thổ, nhập trạch, tang lễ.
- Nhà chưa quen và muốn học cách làm cho đúng nếp họ.
- Người lớn trong nhà mong như vậy.
Còn nếu ai đó nói rằng việc nhỏ cũng phải mời và phải trả phí, thì nên nhớ rằng phần lớn gia đình vẫn tự làm những việc đó suốt bao đời.
Sau khi làm
- Dọn dẹp lại, tắt lửa, kiểm lại một lượt.
- Không cần lặp đi lặp lại vì lo chưa đủ — làm xong thì thôi.
- Nếu muốn giữ nếp thì ghi lại cách mình đã làm, để lần sau và cho lớp sau.
Điểm hai là phép thử đã nói ở bài khác: làm xong mà nhẹ người thì đúng; làm xong mà vẫn lo thì nên xem lại.
Ba việc nhỏ mà nhiều nhà vẫn làm
Để bài không quá trừu tượng, đây là mấy dịp thường tự làm nhất, theo cùng khung bốn phần ở trên:
- Thắp hương ngày rằm và mùng một — lau dọn, thay nước, thay hoa, thắp hương, thưa vài lời. Nhiều nhà làm trong mười phút.
- Khi mang một món mới về nhà — lau sạch, đặt vào chỗ đã chọn, thưa một câu. Không nhà nào bắt buộc phải làm gì hơn.
- Đầu năm và cuối năm — theo nếp nhà, thường gắn với dịp dọn dẹp lớn.
Điểm chung của cả ba: ngắn, gọn, và làm đều còn hơn làm to mà thưa. Nếp giữ được lâu là nếp vừa sức, và điều đó đúng với mọi việc trong nhà chứ không riêng phần này.
Dạy lại cho lớp sau
Phần này ít ai nghĩ tới cho tới khi người giữ nếp trong nhà không còn làm được nữa:
- Cho con cháu đứng cùng khi làm, thay vì bảo ra chỗ khác. Nhìn vài lần thì nhớ, còn nghe kể thì không.
- Giải thích ngắn vì sao — trẻ được nói lý do thì giữ nếp tự nhiên hơn là bị bắt làm theo.
- Ghi lại thành vài dòng: nhà mình làm vào ngày nào, sắm những gì, khấn đại ý ra sao.
- Giao việc nhỏ — rót nước, thay hoa, lau bàn. Trẻ tham gia được thì sau này không thấy xa lạ.
Rất nhiều gia đình mất nếp không phải vì lớp sau không muốn giữ, mà vì không ai kịp chỉ cho họ cách làm. Vài dòng ghi lại hôm nay giải quyết được chuyện đó.