Nhận đồ cũ người khác cho thì làm sạch thế nào
Đồ cũ người khác cho hoặc để lại là chuyện rất thường trong nhà Việt: bộ bàn ghế của cô chú lên đời, cái tủ gỗ ông bà để lại, chiếc gương lớn người thuê trước bỏ lại trong phòng. Nhận thì tiếc rẻ không nhận, mà nhận rồi thì trong đầu lấn cấn — nhất là khi có người nói vào một câu kiểu "đồ người ta dùng rồi, mang khí của người ta".
Bài này tách hai phần cho rõ. Phần làm sạch thật — có căn cứ, làm là thấy khác. Phần nghi thức — làm theo lệ nhà mình, biết nó là gì và biết chỗ nào người ta hay lợi dụng để bán hàng.
Trước tiên: món đồ đó có đáng nhận không
Câu hỏi này đứng trước mọi chuyện tẩy uế. Đồ cũ đáng nhận khi nó còn dùng tốt và vừa với chỗ mình có. Đồ cũ không đáng nhận khi nhận vì ngại từ chối, rồi để chật nhà vài năm, rồi vứt — lúc đó tốn cả chỗ lẫn công.
Ba trường hợp nên từ chối thẳng, không cần lý do phong thuỷ nào: đồ gỗ đã bị mọt (mọt lan sang đồ khác trong nhà bạn), đệm và ghế nệm vải đã dùng lâu (bên trong khó làm sạch thật sự), và đồ điện cũ không rõ tình trạng dây dẫn. Ba thứ này rắc rối hơn giá trị chúng mang lại.
Từ chối thì từ chối gọn: "Cháu cảm ơn nhưng nhà cháu không còn chỗ." Không cần viện lý do phong thuỷ — vừa không thật, vừa dễ làm người cho chạnh lòng.
Làm sạch vật lý — phần ăn tiền nhất
Phần lớn cảm giác "đồ này còn hơi người khác" biến mất sau một buổi làm sạch tử tế. Đây mới là việc chính, và nó không huyền bí chút nào.
Đồ gỗ. Lau toàn bộ bằng khăn ẩm, kể cả mặt sau, gầm và các khe — bụi lâu năm đọng ở đó và đó là nguồn mùi. Kéo hết ngăn kéo ra khỏi tủ rồi lau cả hốc bên trong, vì hốc tủ là chỗ không ai lau. Sau đó phơi nắng gián tiếp hoặc để nơi thoáng gió một hai ngày. Gỗ cũ để nơi bí thì mùi quay lại rất nhanh.
Kiểm mọt trước khi khiêng vào nhà. Dấu hiệu là những lỗ tròn nhỏ bằng đầu tăm kèm bột gỗ mịn màu vàng nhạt ở dưới. Gõ vào thấy tiếng rỗng ở một vùng cũng là dấu. Có mọt thì xử lý ngoài sân hoặc trả lại, đừng mang vào rồi mới tính.
Đồ vải, rèm, thảm. Giặt nước nóng nếu chất liệu cho phép, phơi nắng thật khô. Không giặt được thì mang đi giặt công nghiệp. Đây là nhóm đồ mà làm sạch nửa vời không có tác dụng gì.
Gương và kính. Lau cả mặt sau và khung. Gương cũ hay có vệt mờ ở rìa do lớp tráng bạc bong — lau không hết được, và gương đã bong nhiều thì thay mới rẻ hơn công sức giữ.
Đồ kim loại và đồ thờ. Lau khô, đánh sáng bằng dung dịch phù hợp với từng loại. Đồ đồng cũ có lớp gỉ xanh thì cân nhắc — nhiều người thích giữ lớp đó, nhiều người muốn đánh sạch, cả hai đều được, tuỳ mắt nhìn.
Đồ điện. Nhìn kỹ dây nguồn: nứt vỏ, chai cứng, chỗ nối quấn băng dính là ba dấu hiệu nên thay dây trước khi cắm. Đừng tiếc một sợi dây.
Phơi nắng và thông gió — vì sao lệ cũ nhắc mãi việc này
Gần như mọi cách làm sạch dân gian đều có bước phơi hoặc hong. Lý do rất đời: nắng và gió làm khô, và hầu hết mùi trong đồ cũ đến từ ẩm — ẩm trong gỗ, trong vải, trong lớp bụi bám lâu. Khô thì mùi đi, mà không khô thì xịt bao nhiêu nước thơm cũng chỉ che được vài ngày.
Cách nói phong thuỷ gọi là để khí cũ thoát và khí mới vào. Dịch sang lời thường thì đó chính là thông gió. Hai cách nói, một việc làm — và việc làm này thì ai cũng làm được, không cần ai hướng dẫn.
Lưu ý theo mùa: miền Bắc mùa nồm thì phơi ngoài trời không khô được, phải dùng phòng kín có máy hút ẩm hoặc chờ đợt hanh. Phơi đồ gỗ dưới nắng gắt quá lâu thì nứt — nắng nhẹ buổi sáng hoặc bóng râm thoáng gió là đủ.
Phần nghi thức: làm thì làm gọn
Nhiều gia đình có lệ riêng khi mang đồ cũ vào nhà — thắp một nén nhang, để một đêm ngoài hiên trước khi đưa vào, hoặc xông một ít trầm, ngải cứu, vỏ bưởi. Đây là tập tục, mỗi vùng mỗi khác, và không có bản chuẩn nào để đối chiếu.
Ai muốn làm thì làm theo lệ nhà mình. Chỉ có mấy điểm cần nói cho đúng:
Xông nhà là xông khói, không phải phép. Khói thảo mộc có mùi mạnh, át mùi cũ, và tạo cảm giác đánh dấu một khởi đầu. Đó là phần thật của nó. Xông xong vẫn phải mở cửa cho khói thoát, và nhà có người hen suyễn hay trẻ nhỏ thì nên cân nhắc hoặc bỏ hẳn — khói đặc không tốt cho đường thở.
Nước muối, nước gừng, rượu trắng đều là cách lau dân gian phổ biến. Chúng có tác dụng làm sạch ở mức độ nhất định. Đừng dùng lên đồ gỗ sơn mài hoặc bề mặt phủ dầu — muối và cồn làm hỏng lớp phủ. Thử ở góc khuất trước.
Không có ai quy định phải làm bao nhiêu bước. Nếu ai đó bảo bạn phải làm đúng một quy trình cụ thể nếu không thì gặp chuyện, và tiện thể bán cho bạn bộ đồ để làm quy trình đó, thì đó là bán hàng bằng nỗi sợ. Lệ dân gian vốn đơn giản và làm bằng thứ có sẵn trong bếp.
Đồ của người đã mất
Đây là trường hợp nhạy cảm nhất và cũng là lúc dễ bị dắt nhất. Cách nghĩ trong dân gian rất khác nhau: có nhà giữ đồ người thân như kỷ vật, có nhà hoá vàng gửi theo, có nhà đem cho. Cả ba đều là lựa chọn được chấp nhận trong văn hoá Việt, không có cách nào sai.
Điều đáng nói là quyết định này nên do gia đình tự định, dựa trên cảm giác của chính mình chứ không dựa vào lời phán của người ngoài. Giữ một món mà mỗi lần nhìn thấy lại nặng lòng thì không nên giữ; giữ một món mà thấy ấm áp thì cứ giữ, không cần xin phép ai.
Riêng đồ giường chiếu và đồ dùng cá nhân của người bệnh lâu ngày thì nên thay mới — lý do vệ sinh, rõ ràng và đủ, không cần lý do nào khác.
Sau khi đưa vào nhà
Đừng kê ngay vào vị trí cuối cùng. Để tạm vài ngày ở nơi thoáng trong nhà, quan sát: có mùi quay lại không, có bụi gỗ rơi ra không, có ẩm mốc chỗ nào không. Ba ngày đủ để phát hiện những thứ một buổi lau không thấy.
Sau đó mới kê vào chỗ định sẵn. Và kê theo cùng một tiêu chí như mọi món đồ khác trong nhà: không chắn lối đi, không che nguồn sáng, không chặn cửa sổ. Món đồ cũ đặt đúng chỗ thì thành đồ của nhà mình, chứ không còn là đồ của ai khác nữa.
Tóm lại
Làm sạch thật trước, nghi thức sau, và nghi thức thì làm gọn theo lệ nhà mình. Phần lớn cảm giác lấn cấn với đồ cũ tan đi sau một buổi lau kỹ và vài ngày hong khô. Còn nếu vẫn thấy không thoải mái sau tất cả, thì đơn giản là món đồ đó không hợp với mình — cho đi hay bỏ đi cũng được, và đó không phải điều gì to tát.